Το βραβείο αυτό απονέμεται σε πρωτοπόρες τράπεζες, με τις οποίες η Citibank συνεργάζεται διεθνώς, σε αναγνώριση του υψηλού επιπέδου διεκπεραίωσης και ακρίβειας διεθνών πληρωμών.

Στόχος της Τράπεζας Κύπρου είναι η προσπάθεια για περαιτέρω βελτίωση του ποσοστού των διεθνών εντολών πληρωμής που διεκπεραιώνονται αυτόματα (straight through processing), καθώς και η συνεχής αναβάθμιση στην ποιότητα εξυπηρέτησης των πελατών της.

Η διάκριση αυτή αποτελεί ακόμη μία επιτυχία για το συγκρότημα της Τράπεζας Κύπρου, αποδεικνύοντας τα ψηλά επίπεδα επίδοσης του ανθρώπινου δυναμικού της.

Το τίμημα πώλησης εκτιμάται σε περίπου €100 εκατ. και η πώληση υπόκειται στην έγκριση των αρμόδιων εποπτικών αρχών της Αυστραλίας και της Κύπρου. Η πώληση εκτιμάται να έχει θετική επίδραση €250 εκατ. περίπου στα ρευστά διαθέσιμα του Συγκροτήματος. Επίσης, η πώληση θα έχει θετική επίδραση στους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας του Συγκροτήματος. Συγκεκριμένα, εκτιμάται θετική συνεισφορά της τάξης των €77 εκατ. στο προσωρινό κεφαλαιακό απόθεμα (capital buffer) της Τράπεζας Κύπρου όπως υπολογίστηκε στην Κεφαλαιακή Άσκηση της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών («EBA») και της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου. Το κέρδος του Συγκροτήματος από την πώληση υπολογίζεται σε περίπου €8 εκατ. Η πώληση αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη Φεβρουαρίου 2012.

Η απόφαση για πώληση της BOCA ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική του Συγκροτήματος για την περεταίρω κεφαλαιακή ενίσχυσή του και αύξηση των ρευστών διαθεσίμων του. Το Συγκρότημα συνεχίζει να επικεντρώνει την παρουσία του στις κύριες αγορές που έχει δραστηριότητες και σε χώρες με μεγάλο πληθυσμό, χαμηλή διείσδυση του τραπεζικού τομέα και υψηλά αναμενόμενα επίπεδα τραπεζικής ανάπτυξης.

Η BOCA ιδρύθηκε το 2000 και σήμερα λειτουργεί 14 καταστήματα, εξυπηρετώντας κυρίως ιδιώτες και επιχειρήσεις της κυπριακής και ελληνικής παροικίας της Αυστραλίας. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, η τράπεζα είχε σύνολο δανείων, όσο και σύνολο καταθέσεων, περίπου €969 εκατ. Οι επιδόσεις της BOCA αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες έντονου ανταγωνισμού της Αυστραλιανής τραπεζικής αγοράς, όπου το μέγεθος αποτελεί την κρίσιμη παράμετρο για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων.

Με βάση τα πιο πάνω, η Ανώτατη Διεύθυνση και το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας Κύπρου, έκριναν πως η πώληση της BOCA είναι προς το συμφέρον των μετόχων του Συγκροτήματος. Το συμφέρον των πελατών και του προσωπικού της ίδιας της BOCA διασφαλίζεται, καθώς θα μπορέσουν να συνεχίσουν την πορεία τους με την Bendigo, έναν ισχυρό τραπεζικό οργανισμό στην Αυστραλία, ο οποίος επικεντρώνεται στην εξυπηρέτηση των τοπικών κοινοτήτων («community banking»).

Η Bendigo and Adelaide Bank είναι από τις μεγαλύτερες περιφερειακές (regional) τράπεζες της Αυστραλίας με 1,4 εκατ. πελάτες και σύνολο ενεργητικού άνω των €38 δισ. Στη λιανική τραπεζική η Bendigo λειτουργεί μέσω δικτύου που πλησιάζει τα 600 καταστήματα. Με ιδιαίτερη έμφαση στο «community banking», η πρόθεση της Bendigo είναι η διατήρηση των παραδοσιακών σχέσεων της BOCA με την κυπριακή και ελληνική κοινότητα, με πυρήνα το υφιστάμενο δίκτυο και προσωπικό και τη διακράτηση της BOCA ως ξεχωριστής οντότητας που θα εξυπηρετεί τις τραπεζικές ανάγκες της κυπριακής και ελληνικής κοινότητας στην Αυστραλία.

Οι κύριοι όροι πώλησης προνοούν ότι η Τράπεζα Κύπρου και η Bendigo and Adelaide Bank θα υπογράψουν συμφωνία για συνεργασία σχετικά με την εξυπηρέτηση των πελατών του Συγκροτήματος στην Αυστραλία και των πελατών της BOCA και της Bendigo στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Τα κριτήρια για την επιλογή της καλύτερης τράπεζας υπηρεσιών συναλλάγματος σε κάθε χώρα, περιλαμβάνουν τον όγκο συναλλαγών σε συνάλλαγμα, το μερίδιο αγοράς, το εύρος των παρεχόμενων υπηρεσιών διεθνώς, την ποιότητα εξυπηρέτησης, τον βαθμό ανταγωνιστικότητας των χρεώσεων και την αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών.

Για την επιλογή και τη βράβευση των τραπεζικών ιδρυμάτων παγκοσμίως, η συντακτική ομάδα του περιοδικού λαμβάνει υπόψη τις κρίσεις διεθνών αναλυτών του τραπεζικού κλάδου, ανώτατων εταιρικών στελεχών και ειδικών σε θέματα εφαρμοσμένης τεχνολογίας.

Η κεφαλαιακή άσκηση που προτάθηκε από την ΕΑΤ και συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 26 Οκτωβρίου 2011 απαιτεί από τις τράπεζες να ενισχύσουν την κεφαλαιακή τους θέση με τη δημιουργία προσωρινού κεφαλαιακού αποθέματος (capital buffer) για την έκθεσή τους σε κρατικά ομόλογα αντικατοπτρίζοντας τις τρέχουσες τιμές αγοράς των ομολόγων. Επιπρόσθετα, απαιτεί από τις τράπεζες τη δημιουργία αποθέματος κεφαλαίου ώστε ο δείκτης κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων να ανέλθει σε 9% στο τέλος Ιουνίου 2012. Το τελικό κεφαλαιακό έλλειμμα υπολογίστηκε με βάση στοιχεία του Σεπτεμβρίου 2011. Το ποσό του κεφαλαιακού αποθέματος για κρατικά ομόλογα δεν θα αναθεωρηθεί. Το τελικό κεφαλαιακό έλλειμμα υπολογίστηκε με βάση τον ισολογισμό στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, ενώ τα αποτελέσματα της προκαταρτικής άσκησης τα οποία ανακοινώθηκαν στις 27 Οκτωβρίου 2011 υπολογίστηκαν με βάση τον ισολογισμό στις 30 Ιουνίου 2011.

Η Κεφαλαιακή Άσκηση που διενεργήθηκε σε 71 Ευρωπαϊκές Τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης και της Τράπεζας Κύπρου, αποσκοπεί στην δημιουργία έκτακτου και προσωρινού κεφαλαιακού αποθέματος (capital buffer) για αντιμετώπιση των τρεχουσών ανησυχιών της αγοράς από τον κίνδυνο της έκθεση σε κρατικά ομόλογα και των άλλων υπολειμματικών πιστωτικών κινδύνων που  σχετίζονται με το δυσμενές περιβάλλον της αγοράς. Αυτό το περιθώριο δεν έχει στόχο να καλύψει ζημιές από κυβερνητικά ομόλογα αλλά να διαβεβαιώσει τις αγορές για την ικανότητα των τραπεζών να αντεπεξέλθουν σε μια σειρά από κρίσεις και να εξακολουθούν να διατηρούν επαρκή κεφάλαια.

Σύμφωνα με την κεφαλαιακή άσκηση που διενεργήθηκε από την ΕΑΤ σε συνεργασία με την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου, το κεφαλαιακό έλλειμμα για την Τράπεζα Κύπρου ανέρχεται σε €1.560 εκατ. το οποίο πρέπει να καλυφθεί μέχρι το τέλος Ιουνίου 2012. Η ΕΑΤ σκοπεύει να υπολογίσει μετατρέψιμα αξιόγραφα (contingent convertibles), τα οποία δύνανται να απορροφήσουν πιθανές ενδεχόμενες ζημιές, ως αποδεκτά για το κεφαλαιακό περιθώριο προστασίας. Η Τράπεζα Κύπρου διαθέτει Μετατρέψιμα Αξιόγραφα Ενισχυμένου Κεφαλαίου (ΜΑΕΚ) ύψους €887 εκατ. τα οποία συμπεριλαμβάνονται στον δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων (Tier 1 ratio), είναι συμβατά με τις σχετικές πρόνοιες της Βασιλεία ΙΙΙ και έχουν τη δυνατότητα να απορροφήσουν πιθανές ενδεχόμενες ζημιές.  Λαμβάνοντας υπόψη τα €887 εκατ. ΜΑΕΚ, το επιπλέον κεφαλαιακό έλλειμμα  σύμφωνα με την ΕΤΑ  ανέρχεται σε €673 εκατ.  Η Τράπεζα Κύπρου είναι σε θέση να καλύψει το κεφαλαιακό έλλειμμα ύψους €673 εκατ. μέσω της ολοκλήρωσης της έκδοσης Δικαιωμάτων Προτίμησης μέχρι €396 εκατ. η οποία προσφέρεται σε υφιστάμενους μετόχους και κατόχους επιλέξιμων μετατρέψιμων αξιών όπως ανακοινώθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2011, ενίσχυσης των κεφαλαίων από κέρδη των 9 μηνών μέχρι τον Ιούνιο 2012 καθώς και άλλων ενεργειών συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής διαχείρισης σταθμισμένων στοιχείων ενεργητικού.

Η Τράπεζα Κύπρου θα μεριμνήσει μέχρι το τέλος Ιούνιου 2012 να τηρεί τον δείκτη κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων 9% και, για το σκοπό αυτό, θα υποβάλει σχέδιο στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου. Στο σχέδιο αυτό η Τράπεζα θα καθορίσει τις διάφορες ενέργειες στις οποίες θα προβεί για την επίτευξη του απαιτούμενου στόχου 9% με το οποίο το κεφαλαιακό έλλειμμα θα μηδενιστεί μέχρι τον Ιούνιο του 2012. Το σχέδιο – που θα υποβληθεί μέχρι την 20η Ιανουαρίου 2012 – θα συζητηθεί με την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, σε συνεννόηση με τις αρμόδιες εποπτικές αρχές και την ΕΑΤ.

Τα κεφάλαια που θα αντληθούν και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από τις τράπεζες αποσκοπούν στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της αγοράς, στη διευκόλυνση της πρόσβασης των τραπεζών στις αγορές χρηματοδότησης, καθώς και στη διαβεβαίωση ότι οι τράπεζες είναι σε θέση να συνεχίσουν να παρέχουν στήριξη στην οικονομία.

Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στην κεφαλαιακή άσκηση ήταν κοινή και δόθηκε από την ΕΤΑ η οποία την δημοσίευσε πριν την παρούσα ανακοίνωση, ώστε να εξασφαλίσει τη συνοχή των αποτελεσμάτων στις Ευρωπαϊκές Τράπεζες που συμμετείχαν στην άσκηση.

Η Τράπεζα παραμένει σε θέση να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης στις κύριες Ευρωπαϊκές αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται εστιάζοντας στη διατήρηση αυξημένης επαναλαμβανόμενης κερδοφορίας και υγιούς ρευστότητας.

Τα κέρδη πριν τις προβλέψεις εξαιρουμένης της απομείωσης Ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου για το εννιάμηνο 2011 ανήλθαν σε €597 εκατ. σημειώνοντας αύξηση 17% έναντι του εννιαμήνου 2010. Η Τράπεζα διαθέτει δείκτη δανείων προς καταθέσεις 89% στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, περιορισμένη εξάρτηση από χρηματοδότηση μέσω της διατραπεζικής αγοράς και έκδοσης πιστωτικών τίτλων (με τον δείκτη καταθέσεων προς ενεργητικό να ανέρχεται σε 80% στις 30 Σεπτεμβρίου 2011) καθώς και ελάχιστες αποπληρωμές πιστωτικών τίτλων για την επόμενη διετία. Το υψηλό επίπεδο ρευστότητας και η συντηρητική χρηματοδοτική διάρθρωση της Τράπεζας αποτελούν στρατηγικό πλεονέκτημα στις τρέχουσες δυσμενείς συνθήκες.

«Τράπεζα της χρονιάς 2011» στην Κύπρο, αναδείχθηκε η Τράπεζα Κύπρου από το διεθνές έγκυρο οικονομικό περιοδικό The Banker, στο πλαίσιο του ετήσιου θεσμού The Banker’s «Bank of the Year Awards 2011».

Ο θεσμός «Bank of the Year Awards», που διοργανώνεται για 12^η συνεχή χρονιά από το περιοδικό The Banker, έχει ως στόχο να αξιολογεί και να βραβεύει τους κορυφαίους τραπεζικούς οργανισμούς σε 147 χώρες.

Η επιτροπή αξιολόγησης του θεσμού εξετάζει και αξιολογεί οικονομικά στοιχεία των συμμετεχόντων, όπως είναι η κερδοφορία, η ανάπτυξη των περιουσιακών στοιχείων και των βασικών ιδίων κεφαλαίων, καθώς και η απόδοση των ιδίων κεφαλαίων. Επίσης, διερευνά τους τρόπους, με τους οποίους οι τράπεζες που συμμετέχουν στο θεσμό, αναβαθμίζουν το επίπεδο των αγορών που δραστηριοποιούνται, μέσω των νέων τεχνολογιών και των νέων καινοτόμων και οικονομικά αποτελεσματικών τρόπων ανάπτυξης των εργασιών τους.

Η συγκεκριμένη διάκριση από το The Banker, αποτελεί μία ακόμη διεθνή αναγνώριση για τη στρατηγική που ακολουθεί το Συγκρότημα της Τράπεζας Κύπρου.

Εκ μέρους της Τράπεζας Κύπρου, το βραβείο παρέλαβε, σε ειδική επίσημη τελετή που διοργανώθηκε στο Λονδίνο στις 30 Νοεμβρίου, ο κ. Σωτήρης Αντωνιάδης, Βοηθός Εκτελεστικός Διευθυντής της Τράπεζας στην Αγγλία.

Συγκεκριμένα:
Έχει ήδη εκταμιευθεί στο σύνολό του ποσό 13,5 εκατ. ευρώ, προς την εταιρία Aqua Sol      ΜΥΘΟΣ,  η οποία κατασκεύασε και έθεσε σε πλήρη λειτουργία ξενοδοχειακή μονάδα 5 αστέρων, στον Δήμο Αφάντου. Οι πρώτοι πελάτες αφίχθησαν ήδη στο Ξενοδοχειακό Χωριό, ενώ έχει εξασφαλιστεί πληρότητα 100% για το σύνολο της καλοκαιρινής περιόδου.
Άρχισε η εκταμίευση της χρηματοδότησης, συνολικού ποσού 19,5 εκατ. ευρώ, προς την εταιρία Aqua Sol ΛΕΒΑΝΤΕ, για την κατασκευή ξενοδοχειακής μονάδας 5 αστέρων, στον Δήμο Αφάντου. Η ολοκλήρωση της ανέγερσης του εν λόγω Ξενοδοχειακού Χωριού αναμένεται τον Απρίλιο 2012.

Με τη χρηματοδότηση των δύο συγκεκριμένων ξενοδοχειακών μονάδων, η Τράπεζα Κύπρου αποδεικνύει ότι δίνει πάντα ιδιαίτερη βαρύτητα στη χρηματοδότηση των τουριστικών επιχειρήσεων και συνεχίζει να στηρίζει τους επαγγελματίες και τις υγιείς επιχειρηματικές δυνάμεις του χώρου και να παραμένει αρωγός τους. Το ποσοστό των χορηγήσεων της Τράπεζας προς τον τουρισμό είναι διπλάσιο από το γενικό ποσοστό των επιχειρηματικών χορηγήσεων και το μερίδιο αγοράς είναι περίπου 10% έναντι 5% στις γενικότερες επιχειρηματικές χορηγήσεις.


Α. Καταθετικά επιτόκια:
Αυξάνονται έως 0,60% τα επιτόκια των Καταθετικών Λογαριασμών με προειδοποίηση 8 και 35 ημερών.
Αυξάνονται έως 0,50% οι Καταθετικοί Λογαριασμοί Εισοδήματος 3, 6 και 12 μηνών (με χαρακτηριστικό την πληρωμή των τόκων κάθε μήνα).
Αυξάνονται έως 0,40% οι Καταθετικοί Λογαριασμοί «Advance» 12 μηνών (με χαρακτηριστικό την πληρωμή του συνολικού τόκου στην έναρξη της προθεσμίας).
Αυξάνονται κατά 0,40% οι Καταθετικοί Λογαριασμοί «Reflex» 12 μηνών, καθώς και οι λογαριασμοί «3 PLUS 3» 6 μηνών.

Β. Χορηγητικά επιτόκια:
Το βασικό κυμαινόμενο επιτόκιο στεγαστικής πίστης, το προνομιακό κυμαινόμενο επιτόκιο στεγαστικής πίστης, καθώς και το βασικό κυμαινόμενο επιτόκιο καταναλωτικής πίστης με εμπράγματες εξασφαλίσεις αυξάνονται κατά 0,25%, ενώ το βασικό κυμαινόμενο επιτόκιο χορηγήσεων ιδιωτών και ελευθέρων επαγγελματιών με εγγύηση μετρητών αυξάνεται κατά 0,40%.
Τα επιτόκια των προσωπικών και καταναλωτικών δανείων Lower και Benefit  αυξάνονται κατά 0,25%, ενώ τα βασικά κυμαινόμενα επιτόκια των προσωπικών, καταναλωτικών δανείων κοινού και μέσω συνεργατών, το χρεωστικό επιτόκιο των λογαριασμών υπερανάληψης και τα επιτόκια των πιστωτικών καρτών, αυξάνονται έως 0,50%.
Το βασικό κυμαινόμενο επιτόκιο επαγγελματικής πίστης αυξάνεται κατά 0,40%.
Το βασικό κυμαινόμενο επιτόκιο προς επιχειρήσεις, καθώς και το προνομιακό επιτόκιο χορηγήσεων επιχειρήσεων αυξάνονται κατά 0,25% και 0,35%, αντίστοιχα.

Τα νέα επιτόκια  έχουν ισχύ από 29/04/2011.

Στον χαιρετισμό του, ο Πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Καθηγητής Γρηγόριος Πραστάκος, αναφέρθηκε στην ευτυχή συγκυρία της έναρξης της Σειράς Διαλέξεων από τον Καθηγητή Πισσαρίδη. Επισήμανε ότι οι διαλέξεις αυτές θα υπηρετήσουν τους στόχους της ενημέρωσης σε επίκαιρα θέματα της οικονομίας και στην ανάδειξη της ερευνητικής αριστείας. Επίσης, σημείωσε ότι η σειρά αποτελεί «ένα ακόμα άνοιγμα προς την κοινωνία, στην οποίαν έρχεται να προσφέρει φρέσκιες ιδέες, καινοτόμες προτάσεις, διεθνή εμπειρία, και χρήσιμα διδάγματα. Διδάγματα, που μπορούν να αξιοποιηθούν από τον ακαδημαϊκό, τον επιχειρηματικό και πολιτικό κόσμο και να βοηθήσουν την ελληνική οικονομία, αλλά και την ελληνική παιδεία, σε μια ομολογουμένως κρίσιμη εποχή». Ακόμη, συμπλήρωσε ότι η σειρά «έρχεται να προσφέρει όραμα, προοπτική και πρότυπα».
Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στον ρόλο των Πανεπιστημίων σήμερα που, πέρα από την τεχνοκρατική γνώση που παρέχουν, φέρουν ευθύνη για τη στάση ζωής και το σύστημα αξιών που θα διαμορφώσουν οι νέοι επιστήμονες μιας χώρας, οι οποίοι θα προδιαγράψουν και το μέλλον της. Μίλησε ακόμη για τη σημασία της έρευνας που διεξάγεται στα Πανεπιστήμια για την ανάπτυξη μιας χώρας και την ανάγκη στήριξής της από το κράτος, αλλά και τον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ανάγκη αναθεώρησης του νομοθετικού πλαισίου που αφορά την ανώτατη εκπαίδευση σε τέτοια κατεύθυνση, που «θα επέτρεπε μεγαλύτερη ανάπτυξη πρωτοβουλιών και θα καθιέρωνε το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων, πάντα στα πλαίσια της λογοδοσίας και της χρηστής διοίκησης».

Ο Διευθύνων Σύμβουλος του Συγκροτήματος της Τράπεζας Κύπρου, κ. Ανδρέας Ηλιάδης, συνεχάρη τον Δρ. Πισσαρίδη για την ύψιστη διάκριση που έλαβε με το βραβείο Νόμπελ, γεγονός που έκανε περήφανο τον Κυπριακό λαό και όλον τον Ελληνισμό. Στον χαιρετισμό του ανέφερε ότι «η περίοδος που διανύουμε απαιτεί περισυλλογή, σωστή εκτίμηση των γεγονότων, σωστή εκτίμηση των αλλαγών που βιώνουμε, αλλά και αυτών που έρχονται, για να αντλήσουμε διδάγματα από το παρελθόν και να κοιτάξουμε δυναμικά στο μέλλον.
Να δούμε την κρίση ως ευκαιρία, για να οραματιστούμε τη νέα Ελλάδα και να την τοποθετήσουμε και πάλι εκεί που της αξίζει. Η σύγχρονη Ελλάδα καλείται να δώσει τη μάχη της στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών και στην αναστήλωση της οικονομίας της.

Είναι η ώρα, που η Ελλάδα καλείται να γονιμοποιήσει το παρόν και να κάνει το μέλλον ελπιδοφόρο».
Ο κ. Ηλιάδης τόνισε ότι «η Τράπεζα Κύπρου επενδύει για 20 χρόνια στον ελλαδικό χώρο, θέτοντας τη δική της σφραγίδα στα οικονομικά δρώμενα. Στη δύσκολη αυτή συγκυρία, θέλω να βεβαιώσω ότι η Τράπεζα Κύπρου είναι δίπλα στους πελάτες της, επεκτείνει το δίκτυό της, στηρίζει το προσωπικό της, ώστε όλοι μαζί να ξεπεράσουμε την κρίση».

O Καθηγητής Νικόλαος Βέττας, Πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσίασε το έργο του κ. Πισσαρίδη και τη συμβολή του στην οικονομική θεωρία και πολιτική. Όπως ανέφερε, ο κ. Πισσαρίδης είναι ο πρώτος Έλληνας, στον οποίο απονέμεται το βραβείοΝόμπελ για επιστημονικό κλάδο και ο τρίτος συνολικά, μετά τους Γ. Σεφέρη και Οδ. Ελύτη. Η επιστημονική  δραστηριότητα του τιμώμενου εστιάζεται κυρίως στη «θεωρία αναζήτησης» και την κατανόηση του πώς οι «τριβές» που αναπόφευκτα υπάρχουν σε μια αγορά επηρεάζουν τη λειτουργία της, όπως και η μελέτη της κατάλληλων μέτρων πολιτικής, όπως για παράδειγμα τα επιδόματα ανεργίας. Ειδικότερα, η αντιμετώπιση της ανεργίας ως φαινόμενο ισορροπίας της αγοράς είναι κεντρική στο έργο του Πισσαρίδη. Το επιστημονικό του έργο έχει επιδράσει θεμελιωδώς στη σκέψη όσων ασχολούνται με την αγορά εργασίας, τη μακροοικονομική και την οικονομική θεωρία και πολιτική ευρύτερα.
Κατά πολλούς, επισήμανε ο κ. Βέττας, το θεωρητικό πλαίσιο που ανέπτυξε ο κ. Πισσαρίδης (μαζί με τους P. Diamond και D. Mortensen που τιμήθηκαν μαζί του με το Nobel), αποτελεί την πλέον σημαντική συμβολή στη κατανόηση των αγορών εργασίας μετά τον Keynes. Κρίσιμη είναι η κατανόηση της δομικής ανεργίας και το γιατί είναι τόσο έντονη στις σύγχρονες οικονομίες που διασυνδέονται μέσω της παγκοσμιοποίησης.

Ακολούθησε η ομιλία του Δρ. Χριστόφορου Πισσαρίδη, με θέμα «Η Αγορά Εργασίας στη Σύγχρονη Οικονομία: Θεωρία και Διδάγματα για την Οικονομική Πολιτική».
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την αναγόρευση του Δρ. Χριστόφορου Πισσαρίδη σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ομιλία κ. Ανδρέα Ηλιάδη,
Διευθύνοντος Συμβούλου Συγκροτήματος Τράπεζας Κύπρου

Αξιότιμοι προσκεκλημένοι
Αξιότιμε κ. Πισσαρίδη

Είναι μεγάλη μας τιμή που βρίσκεστε σήμερα μαζί μας.

Το να καλείσαι να υποδεχτείς ή να παρουσιάσεις έναν νομπελίστα, αποτελεί ένα γεγονός που δύσκολα επαναλαμβάνεται στη ζωή σου. Πόσο μάλλον, όταν το τιμώμενο πρόσωπο κατάγεται από την ιδιαίτερη πατρίδα σου, την Κύπρο, και μάλιστα αποτελεί τον πρώτο συμπατριώτη σου που κατορθώνει να τιμηθεί με την ύψιστη διάκριση των Βραβείων Νόμπελ.

Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να νιώθω ξεχωριστή συγκίνηση και υπερηφάνεια σήμερα, καθώς έχω την τιμή να παρουσιάσω ενώπιόν σας τον καθηγητή Χριστόφορο Πισσαρίδη, στον οποίο η Σουηδική Ακαδημία απένειμε το Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών για το 2010.

Θα ήθελα –και από αυτό το βήμα– να συγχαρώ εγκάρδια τον Χριστόφορο Πισσαρίδη για τη βράβευσή του, η οποία αποτελεί παγκόσμια αναγνώριση για την πρωτοποριακή εργασία του στην ανάλυση των αγορών αναφορικά με τις δυσκολίες εναρμόνισης προσφοράς και ζήτησης, και ιδιαίτερα στον τομέα της απασχόλησης.  Παράλληλα θα ήθελα να τον συγχαρώ για τη συνολική του προσφορά στην Οικονομική Επιστήμη. Είμαι απολύτως βέβαιος, πως τα ίδια συναισθήματα χαράς, τιμής και υπερηφάνειας συμμερίζεται ολόκληρος ο κυπριακός λαός και όλος ο Ελληνισμός.

Με τη σημερινή εκδήλωση, υλοποιούμε μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε από την Τράπεζα Κύπρου και το Πολιτιστικό της Ίδρυμα- ενός Ιδρύματος που τάχθηκε να υπηρετεί τον πολιτισμό και να φροντίζει για την διάσωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς- και τον Πρύτανη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητή Γρηγόριο Πραστάκο. Με στόχο, να συμβάλουμε καινοτόμα και δημιουργικά στη διεύρυνση της γνώσης, δημιουργώντας αξία στην ελληνική κοινωνία αλλά και ευρύτερα.

Η περίοδος που διανύουμε απαιτεί περισυλλογή, σωστή εκτίμηση των γεγονότων, σωστή εκτίμηση των αλλαγών που βιώνουμε, αλλά και αυτών που έρχονται, για να αντλήσουμε διδάγματα από το παρελθόν και να κοιτάξουμε δυναμικά στο μέλλον.

Να δούμε την κρίση ως ευκαιρία, για να οραματιστούμε τη νέα Ελλάδα και να την τοποθετήσουμε και πάλι εκεί που της αξίζει. Γιατί η εικόνα της Ελλάδας, όσο και να καταρρακωθεί, θα παραμένει πάντα σαν αρχέτυπο του θαύματος που μπορεί να πετύχει το ανθρώπινο πνεύμα. Η σύγχρονη Ελλάδα καλείται να δώσει τη μάχη της στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών και την αναστήλωση της οικονομίας της.

Είναι η ώρα, που η Ελλάδα καλείται να γονιμοποιήσει το παρόν και να κάνει το μέλλον ελπιδοφόρο.

Σε αυτή την πορεία προόδου, οι άνθρωποι είναι αυτοί που θα κάνουν την διαφορά και ο ελληνισμός έχει αποδείξει ότι διαθέτει ανθρώπους με ευφυΐα, ανθρώπους που μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα, να ανοίξουν τους ορίζοντες και να μοιραστούν τη γνώση. Γιατί αν ο καθένας κρατούσε τη γνώση για τον εαυτό του, η ανθρωπότητα θα ήταν φτωχότερη.

Αυτό πρέπει να είναι το μέλλον. Σε αυτό το μέλλον, η Τράπεζα Κύπρου επενδύει για 20 χρόνια τώρα στον ελλαδικό χώρο, θέτοντας τη δική της σφραγίδα στα οικονομικά δρώμενα. Στη δύσκολη αυτή συγκυρία, θέλω να βεβαιώσω ότι η Τράπεζα Κύπρου είναι δίπλα στους πελάτες της, επεκτείνει το δίκτυό της, στηρίζει το προσωπικό της ώστε όλοι μαζί να ξεπεράσουμε την κρίση.

Σε αυτό το ταξίδι, πολύτιμη γνώση έρχεται να μας προσφέρει σήμερα ο βραβευμένος με το Βραβείο Νόμπελ επιστήμονας, Δρ Χρ. Πισσαρίδης, ο οποίος με τη διάκρισή του, σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, μας δίνει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα.

Αγαπητέ Δρα Πισσαρίδη, είναι τιμή και χαρά μας που είστε μαζί μας σήμερα και σας ευχαριστώ θερμά που αποδεχτήκατε με τόση προθυμία την πρόσκλησή μας.

Είμαστε έτοιμοι να γνωρίσουμε νέες προσεγγίσεις, να προβληματιστούμε, και να τολμήσουμε την αλλαγή για ένα καλύτερο αύριο.

Σας ευχαριστώ και πάλι όλους για την αποψινή παρουσία σας.

Ετήσια Σειρά Διαλέξεων
Νόμπελ Οικονομικών

Τριβές στην αγορά εργασίας
Θα ήθελα να αρχίσω με λίγα λόγια για την εργασία που τιμήθηκε φέτος με το βραβείο Νόμπελ. Όπως θα έχετε ακούσει, η βράβευση έγινε για μια σειρά εργασιών που αναλύουν πώς δουλεύει η αγορά όταν υπάρχουν «τριβές». Η κυριότερη αγορά όπου συναντούμε τις τριβές είναι η αγορά εργασίας. Η δική μου επιστημονική έρευνα ήταν σχεδόν αποκλειστικά πάνω στην αγορά εργασίας, πώς βρίσκει μια ισορροπία μεταξύ απασχόλησης και ανεργίας, πώς αμείβει τον εργάτη και εργοδότη, και πως μπορεί η πολιτεία να την βοηθήσει στην καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη.

Το τελευταίο από αυτά, η πολιτειακή βοήθεια, είναι κάτι στο οποίο αφιέρωσα ένα μεγάλο μέρος την έρευνας μου. Πολλές χώρες, με πρώτες τις Σκανδιναβικές, αλλά και διεθνείς οργανισμοί όπως τον ΟΟΣΑ, έχουν υιοθετήσει πολλές από τις προτάσεις που ακολούθησαν την έρευνα στις αγορές με τριβές. Πιστεύω πως υπάρχουν πολλά στοιχεία στις έρευνες αυτές που μπορούν να βοηθήσουν την Ελλάδα, ίσως όχι άμεσα με την σημερινή κρίση, αλλά πιο μακροπρόθεσμα, στην αναπτυξιακή της πολιτική.
Θα μιλήσω πιο εκτεταμένα για τις έρευνες μου και τα συμπεράσματα τους για την οικονομική πολιτική. Πριν πάω εκεί θα ήθελα να εξηγήσω μερικά θέματα για την θεωρία των τριβών, που θα βοηθήσουν να καταλάβουμε πώς φτάσαμε στην επιστήμη και οικονομική πρακτική στο σημείο που βρισκόμαστε τώρα, και τι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνουν, πιο συγκεκριμένα στην Ελλάδα, για να αποφύγουμε οριστικά μελλοντικές κρίσεις.

Τι είναι λοιπόν οι τριβές για τις οποίες έχουμε ακούσει τόσα πολλά τελευταία; Μπορώ να πω πως η λέξη τριβές δεν μου αρέσει και τόσο πολύ. Στα Αγγλικά τις λέμε frictions, που όπως και στα Ελληνικά μπορεί να έχει πολλαπλές έννοιες, από πόλεμο ως μια απλή πράξη που προκαλεί θερμότητα! Την ιδέα να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη λέξη την πήραμε από τον Keynes, πού είχε μιλήσει για τριβές στη αγορά εργασίας που προκαλούν ένα μικρό ποσοστό ανεργίας, για την οποία λέει δεν χρειάζεται να ανησυχούμε, γιατί θα είναι περιορισμένη. Η εργασία μας πήρε μια διαφορετική στροφή. Δεν χώρισε την ανεργία σε διάφορα είδη, μερικά από τα οποία είναι ανώδυνα και άλλα καταστρεπτικά για την κοινωνία, όπως την αντιμετώπιση του Keynes. Η δική μας δουλειά ξεκίνησε λέγοντας, ας πάρουμε τις τριβές που υπάρχουν σαν δεδομένο, τι μορφή ισορροπίας θα συναντήσουμε σε αυτή την οικονομία;

Η αγορά εργασίας όταν ξεκίνησαν ανεξάρτητα οι συνάδελφοι Peter Diamond και Dale Mortensen τις εργασίες τους (εγώ ήμουν ακόμα προπτυχιακός φοιτητής τότε), αντιμετωπιζόταν από τους οικονομολόγους σαν μια οποιαδήποτε άλλη αγορά. Υπήρχε ζήτηση εργασίας από εταιρείες και το δημόσιο, προσφορά εργασίας από άνδρες και γυναίκες μετασχολικής ηλικίας, και ένα ωρομίσθιο που ισορροπεί την ζήτηση με την προσφορά. Αν τοωρομίσθιο στη πράξη ήταν πιο ψηλό από αυτό είχαμε ανεργία, και αν ήταν πιο χαμηλό καταλήγαμε με κενές θέσεις.
Στη πραγματικότητα όμως τα πράματα δεν είναι τόσο απλά. Πρώτα-πρώτα ξέρουμε πως συνυπάρχουν πάντα και άνεργοι και κενές θέσεις. Όσο άσχημα ή όσο καλά να είναι τα πράματα στην αγορά, η συνύπαρξη ανέργων και κενών θέσεων υπάρχει, κάποτε με περισσότερη ανεργία και κάποτε με περισσότερες κενές θέσεις. Μετά, ξέρουμε πως σχεδόν κανένας που ψάχνει για εργασία δεν παίρνει την πρώτη θέση που βλέπει προκηρυγμένη. Και να την πάρει, είναι πολύ πιθανόν πως θα την αφήσει κάποτε για να πάει κάπου αλλού, σε μια καλύτερη – για αυτόν – θέση. Η θέση που θα αφήσει δεν θα πάει χαμένη. Κάποιος άλλος θα βρεθεί να την πάρει. Και τελικά, ξέρουμε πως οι μισθοί διαφέρουν από θέση σε θέση, και όμως υπάρχουν πάντα εργαζόμενοι με χαμηλούς μισθούς, όταν άλλοι με παρόμοια μόρφωση και ικανότητες κερδίζουν διπλά ή τριπλά.

Αυτά είναι που λέμε τριβές. Αυτοί είναι παράγοντες που φέρνουν μια ισορροπία στην αγορά με άνεργους, κενές θέσεις και μισθολογική ανισότητα. Παρατηρούμε συχνές αλλαγές στη συνεργασία εργοδότη και εργαζόμενου, στην ποιότητα της δουλειάς που γίνεται, και στην διαπραγμάτευση των κοινωνικών εταίρων για τις αμοιβές και τους όρους εργασίας. Αυτές όλες οι αλλαγές οφείλονται πολλές φορές στην ανάπτυξη και αναδιάρθρωση μιας δυναμικής οικονομίας, αλλά και σε τριβές και έλλειψη καλής πληροφόρησης.
Θεωρητικές βάσεις
Το πιο μεγάλο ίσως πλεονέκτημα της θεωρίας της αγοράς εργασίας με τριβές είναι το ότι έχει τις βάσεις της στην μικροοικονομική θεωρία του ατόμου και της επιχείρησης. Πιο συγκεκριμένα, από πλευράς προσφοράς εργασίας αναπτύχτηκε μια νέα μικροοικονομική θεωρία αναζήτησης εργασίας (job search theory). Μέσα από αυτή την θεωρία βγήκε πληθώρα συμπερασμάτων για την ανεργία, τι μπορεί να βοηθήσει τον άνεργο, και τι τον απωθεί από την ενεργοποίηση. Αναπτύχτηκε επίσης μια νέα θεωρία δημιουργίας κενών θέσεων εργασίας, που έχει πολλά κοινά με την θεωρία των επενδύσεων.
Εγώ θεώρησα τη θεωρία της αναζήτησης εργασίας μια καλή βάση για μια θεωρία ανεργίας γιατί μου φαινόταν ρεαλιστική. Σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό της ανεργίας, άνεργοι είναι αυτοί που ψάχνουν για δουλειά και είναι διαθέσιμοι να αναλάβουν καθήκοντα αμέσως. Από προσωπική μας εμπειρία γνωρίζουμε ότι αν είμαστε χωρίς δουλειά θα ψάξουμε, και αργά ή γρήγορα θα βρούμε κάτι. Πόσο γρήγορα θα βρούμε κάτι εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά κυρίως από πόσες καινές θέσεις εργασίας υπάρχουν σε σχέση με τον αριθμό ανέργων. Αυτό μπορεί σήμερα να μας φαίνεται καταφάνερο, αλλά τότε ήταν καινοτομία.
Οι θεωρίες για την ανεργία όταν ήμουν φοιτητής ήταν δύο, εκ διαμέτρου αντίθετες. Η καθαρά «εθελοντική» άποψη της ανεργίας, όπου οι άνεργοι είναι χωρίς δουλειά γιατί το έχουν επιλέξει, και η Κεϋνσιανή «ακούσια» άποψη, σύμφωνα με την οποία το άτομο είναι αδρανές περιμένοντας να κληθεί από κάποιον άγνωστο για δουλειά. Ούτε η μια με ικανοποιούσε ούτε η άλλη. Πίστευα πως μια διαδικασία όπου και οι εργαζόμενοι αλλά και οι επιχειρήσεις ψάχνουν ταυτόχρονα ο ένας για τον άλλο, και είτε αποδέχονται είτε απορρίπτουν το «συνταίριασμα» (matching) που προκύπτει, θα μας έφερνε πιο κοντά στην πραγματικότητα. Αυτή η άποψη είχε καλύτερες πιθανότητες επιτυχίας, γιατί βασιζόταν στην μικροοικονομική θεωρία και γιατί μπορούσε να εξηγήσει την πραγματικότητα γύρω από την ανεργία. Επέτρεπε ακόμη να μελετηθούν υποδείγματα ισορροπίας με πιο ρεαλιστικά χαρακτηριστικά, όπως η ανομοιογένεια μεταξύ εργαζομένων ή θέσεων εργασίας, και οι διαφορές στη θεσμική δομή των αγορών εργασίας.
Τα υπόδειγμα ισορροπίας που προέκυψε από αυτή την ιδέα, σε συνδυασμό με την ιδέα της δημιουργίας κενών θέσεων από επιχειρήσεις και της θεωρίας διαπραγματεύσεως μισθών, περιείχαν πολλά χαρακτηριστικά που βρίσκουμε στη σύγχρονη κοινωνία, είτε σε κανονικές καταστάσεις είτε σε καταστάσεις κρίσης. Για παράδειγμα, χρειάζεται χρόνος για να βρεθεί μια καλή δουλειά, ο οποίος διαφέρει ανάλογα με το άτομο, χωρίς όμως να μπορεί να προβλεφθεί. Αλλά ακόμα πιο σημαντικό είναι το ότι η θεωρία μας επιτρέπει να μελετήσουμε το ρόλο των κίνητρων που έχουν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες για την δημιουργία αποδοτικών θέσεων.
Με τέτοιες προσεγγίσεις, μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα για την μορφή ισορροπίας της ελεύθερης αγοράς και τον ρόλο της οικονομικής πολιτικής.  Μερικοί μπορεί να είναι ικανοποιημένοι με την ισορροπία της ελεύθερης αγοράς – έχουμε παραδείγματα στη βιβλιογραφία των τελευταίων χρόνων από σοβαρούς οικονομολόγους, που απορρίπτουν οποιαδήποτε ανάμιξη του κράτους στην αγορά εργασίας. Δεν πιστεύω πως έχουν δίκαιο. Η σημασία τριβών στην αγορά, όσο μικρές και να είναι, έχει σαν επακόλουθο ισορροπίες που δεν είναι ικανοποιητικές για όλους. Μια σωστή πολιτική μπορεί να βοηθήσει. Η δυσκολία έγκειται στο ότι δεν υπάρχουν πολιτικές της μορφής Pareto, δηλαδή που πολλοί κερδίζουν και κανένας δεν χάνει από μια μεταρρύθμιση. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα έγκεινται σε αυτό ακριβώς το δίλλημα. Πώς να πείσουμε αυτούς που θα χάσουν να δεχτούν μια μεταρρύθμιση, ενδεχομένως αποζημιώνοντας τους, για το καλό των πολλών;
Ο ρόλος της οικονομικής πολιτικής
Ήμουν φοιτητής στην Αγγλία προς το τέλος της δεκαετίας του 1960, της δεκαετίας του κράτους της πρόνοιας. Πιστεύαμε τότε, σαν ιδεαλιστές φοιτητές, πως θα μπορούσαμε να κάνουμε τον κόσμο ένα πιο ευχάριστο και πιο ευτυχισμένο μέρος. Είχαμε πολλά ιδανικά, και οι ανά τον κόσμο κυβερνήσεις της εποχής άφησαν ένα μεγάλο σημάδι στην ιστορία των εθνών τους, πολύ θετικό κατά την άποψη μου: η καταπολέμηση της φτώχιας στην Αμερική, η δέσμευση για πλήρη απασχόληση σε όλο το δυτικό κόσμο, το κράτος προνοίας στην Ευρώπη και το Σουηδικό μοντέλο μιας κοινωνίας προνοίας, ήταν όλα πρωτοβουλίες που είχαν γεννηθεί σε αυτή την δεκαετία.
Σε τέτοιες συνθήκες ξεκίνησα και εγώ την εργασία μου. Παρά το ότι τα επίπεδα ανεργίας ήταν πολύ χαμηλά στις αρχές της δεκαετίας του 1970, πίστεψα πως οι νέες θεωρίες για αγορές με τριβές θα μπορούσαν να βοηθήσουν την πολιτεία να εισάγει θεσμούς και κανόνες στους κοινωνικούς εταίρους που να εξασφαλίσει μια πιο καλή κοινωνική ανάπτυξη, με λιγότερη ανισότητα και πιο πολλή απασχόληση από αυτή που μπορούσε να μας αποδώσει η ελεύθερη αγορά.
Μπορώ να πω πως δεν απογοητευτήκαμε από τα αποτελέσματα της εργασίας μας. Αν λάβουμε υπ’ όψη τις πετρελαϊκές κρίσεις που έπληξαν τον δυτικό κόσμο, η απόδοση των οικονομιών μας δεν ήταν όσο άσχημη θα μπορούσε να ήταν. Όλες οι ανεπτυγμένες χώρες εισήγαγαν μέτρα κατά της ανεργίας και άλλα βοηθητικά προγράμματα για τους εργαζόμενους με χαμηλά εισοδήματα.   Οι θεσμοί που εισήγαγαν οι κοινωνικοί εταίροι οπωσδήποτε ήταν καλοπροαίρετοι. Βοήθησαν στην οικονομική ανάπτυξη στις αρχές. Αλλά οι καιροί αλλάζουν και οι ανάγκες της οικονομίας αλλάζουν μαζί. Μια σύγχρονη κοινωνία πρέπει να είναι σε θέση να προσαρμόζεται σε νέες πραγματικότητες, να έχει μια ευέλικτη οικονομία που να μπορεί να επωφελείται από νέες ιδέες για εκμοντερνισμό και οικονομική ανάπτυξη. Διαφορετικά θα υποχωρεί σιγά-σιγά, είτε απόλυτα είτε σε σχέση με άλλες χώρες. Αναπόφευκτα η οικονομική παρακμή θα φέρει μαζί της και την κοινωνική κατάπτωση, και τον κίνδυνο να χαθούν και τα δημοκρατικά ιδεώδη που αποκτήθηκαν με τόσους αγώνες και θυσίες.
Δεν θέλω να μπω βαθύτερα σε θεωρητικά ή μαθηματικά επιχειρήματα για την πολιτική που χρειάζεται σήμερα, σε μια σύγχρονη αγορά εργασίας. Φτάνει να πω πως οι πολιτικές που βασίζονται στις οικονομικές θεωρίες που αναπτύξαμε έχουν εφαρμοστεί με περισσότερη  επιτυχία στη Σουηδία και άλλες Σκανδιναβικές χώρες. Έχουν, επίσης, επηρεάσει και άλλες κυβερνήσεις. Ο ΟΟΣΑ προωθεί τις πολιτικές αυτές, από τον καιρό έκδοσης της σημαντικής του μελέτης Jobs Study (Μελέτη πάνω στις Θέσεις Εργασίας), το 1994. Η εφαρμογή των πολιτικών αυτών στο σύνολο τους στοιχίζει, αλλά δεν χρειάζεται να εφαρμοστούν ταυτόχρονα. Η μεμονωμένη εφαρμογή θα μπορούσε επίσης να επιφέρει ικανοποιητικά αποτελέσματα με λιγότερα δημοσιονομικά έξοδα. Θα περιγράψω πιο κάτω τις πιο επιτυχημένες πολιτικές, όπως έχουν δοκιμαστεί από άλλες χώρες, και κυρίως πολιτικές που πιστεύω πως θα μπορούσαν να βοηθήσουν την Ελλάδα να ξεφύγει από τον φαύλο οικονομικό κύκλο της χαμηλής παραγωγικότητας και μεγάλου χρέους. Αλλά πρώτα θέλω να πω μερικά λόγια για το πώς βρέθηκε η χώρα μας στη σημερινή κατάσταση και γιατί χρειάζεται μια ριζική αλλαγή στο τρόπο σκέψης του Έλληνα για να πετύχει.
Μια σύντομη ιστορική αναφορά
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Όταν μετά τον πόλεμο οι περισσότερες χώρες της δυτικής Ευρώπης αναπτύσσονταν με ταχύ ρυθμό σε ένα δημοκρατικό περιβάλλον, που τους επέτρεπε την κοινωνική και πολιτική άνεση της «συγκαταρίθμησης» – δηλαδή μιας κατάστασης που ο κάθε ένας μπορούσε να ωφεληθεί από την οικονομική, πολιτική και κοινωνική ανάπτυξη – οι τρείς χώρες που σήμερα βρίσκονται στο προσκήνιο της οικονομικής κρίσης, η Ελλάδα, Ισπανία και Πορτογαλία, ζούσαν σε ένα μεταπολεμικό ή δικτατορικό καθεστώς που δεν τους επέτρεπε να το πράξουν. Άλλοι λαοί, σύμμαχοι στον πρόσφατο τότε πόλεμο, το θεωρούσαν σαν δεδομένο.
Όταν οι δικτατορίες κατάρρευσαν, δημοκρατικές και καλοπροαίρετες κυβερνήσεις επιδίωξαν να δώσουν δικαιώματα στους πολίτες που θεώρησαν πως τα είχαν κερδίσει με τον αγώνα τους ενάντια στους δικτάτορες, και με την προσφορά τους στην οικονομική ανάπτυξη μετά τον παγκόσμιο πόλεμο. Επειδή όμως οι χώρες αυτές δεν είχαν φτάσει την οικονομική ανάπτυξη των πιο προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών, μόνο ένας τρόπος υπήρχε να δώσουν ωφελήματα που θεωρούσαν αντίστοιχα αυτών που έπαιρναν οι πιο προηγμένες χώρες. Είτε με διορισμό στον δημόσιο τομέα με ευνοϊκές συνθήκες εργασίας, είτε με νομοθεσία που επιβάλλει περιορισμούς στην αγορά προς όφελος μερικών.
Όσο μια οικονομία αναπτύσσεται με γρήγορο ρυθμό αυτοί οι θεσμοί είναι βιώσιμοι. Αλλά η ύφεση που ακολούθησε τις πετρελαϊκές κρίσεις, και η διεθνοποίηση των τελευταίων 30 χρόνων, δεν επιτρέπουν τέτοιους κρατικούς περιορισμούς στην αγορά. Ο ογκώδης δημόσιος τομέας απαιτεί φορολογίες που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα. Οι περιορισμοί στην αγορά προκαλούν προβλήματα που επηρεάζουν αρνητικά το άνοιγμα νέων θέσεων εργασίας, διογκώνοντας την ανεργία, παρά το ότι σκοπός τους ήταν να βοηθήσουν τον εργαζόμενο. Η παγκόσμια οικονομία έχει αλλάξει. Μαζί της έχει αλλάξει και η Ευρωπαϊκή οικονομία. Αν δεν προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα, θα χάσουμε για πάντα όλα που έχουμε κερδίσει στη νέα Ευρώπη, και μαζί με αυτά θα κινδυνεύσουν και οι βασικές μας πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες.
Παραδείγματα από άλλες χώρες
Ακούω πολλές φορές να γίνεται λόγος για μια ανεπανόρθωτη «Ελληνική πραγματικότητα», που δεν επιτρέπει ριζικές μεταρρυθμίσεις. «Έτσι είμαστε εμείς», λένε πολλοί. Η ιστορία δεν το δικαιολογεί αυτό. Έχουμε πολλά παραδείγματα από άλλες χώρες που πέρασαν κρίσεις σαν την Ελληνική, και όμως τα κατάφεραν. Η Χιλή, Αργεντινή, Φινλανδία, Ολλανδία, Καναδάς, είναι μερικές από τις χώρες που μεταρρύθμισαν τις οικονομίες τους προς το καλύτερο. Και έχουμε ακόμα το παράδειγμα της Κίνας και των άλλων Κομμουνιστικών χωρών. Αλλά θα πάρω σαν παράδειγμα την οικονομία της χώρας που έζησα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη, την Αγγλία.

Στα δώδεκα χρόνια από το 1964 ως το 1976, η Αγγλία είχε δύο σοσιαλιστικές κυβερνήσεις που χρηματοδοτούνταν κατά κύριο λόγο από τα εργατικά συνδικάτα. Χρησιμοποιούσαν τον δημόσια τομέα για να ικανοποιήσουν τα αιτήματα των συνδικάτων, και ταυτόχρονα εισήγαγαν πολλά μέτρα «προστασίας» του εργάτη και καθολικής υποστήριξης του πληθυσμού με συντάξεις, συστήματα υγείας και οικισμού και άλλα επιδόματα. Το αποτέλεσμα ήταν συνεχή ελλείμματα στο δημοσιονομικό προϋπολογισμό και στο ισοζύγιο πληρωμών. Όπως σήμερα, η Αγγλία είχε την στερλίνα, και όχι ένα ενιαίο νόμισμα, και κάθε τόσο έχανε από την αξία της εξ’ αιτίας των ελλειμμάτων. Ο κόμπος τελικά έφτασε στο χτένι και το 1976 η χώρα κινδύνευσε από πτώχευση. Κάλεσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, που της πρόσφερε υποστήριξη υπό μορφή δανείων, αλλά με ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων που η τότε Εργατική κυβέρνηση θεώρησε εξευτελιστικό. Αλλά δεν είχε εκλογή, το δέχτηκε και το εφάρμοσε.

Κάτι έλειπε όμως, και αυτό ήταν το κίνητρο να εφαρμόσει ριζικές μεταρρυθμίσεις που να αποτρέπουν μια παρόμοια κρίση στο μέλλον. Στις επόμενες εκλογές, του 1979, το Εργατικό κόμμα έχασε παταγωδώς. Τέτοια ήταν η ζημιά που έπαθε από την κατάσταση που έφερε στη χώρα ταπροηγούμενα δεκαπέντε χρόνια, που βασικά η ήττα εκείνη έφερε και το τέλος του σοσιαλισμού σαν μια πολιτική δύναμη στη χώρα. Η κυβέρνηση Thatcher που πήρε την εξουσία έθεσε σαν σκοπό της την βασική μεταρρύθμιση της χώρας, από σοσιαλιστική με μεγάλο δημόσιο τομέα και νομοθετικούς θεσμούς που βόλευαν τα συνδικάτα, σε μια κοινωνία της ελεύθερης αγοράς και ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Πρέπει να πω καθαρά, μήπως δώσω λανθασμένη εντύπωση, πως ούτε τότε ούτε και τώρα βρίσκω τον εαυτό μου σύμφωνο με τις μεθόδους που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση Thatcher για να πετύχει την μεταρρύθμιση. Δεν υπόγραψα την επιστολή που 364 διακεκριμένοι οικονομολόγοι έστειλαν στους Times του Λονδίνου κατακρίνοντας την πολιτική της, αλλά ούτε και την ψήφησα σε τρεις εκλογές που κέρδισε από το 1979 ως το 1987. Η διαφωνία μου όμως δεν είναι με τις μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε, αλλά με τον απότομο και αντικοινωνικό τρόπο που επέλεξε. Δεν συμφώνησε επίσης με την μεγάλη αύξηση της ανισότητας, που επέτρεψε να εδραιωθεί μετά την αλλαγή. Αλλά αναμφισβήτητα οι μεταρρυθμίσεις βοήθησαν την οικονομία να αποκτήσει ψηλή ανταγωνιστικότητα, και αντιγράφηκαν από πολλές χώρες στην Ευρώπη και αλλού. Τι ήταν αυτές οι μεταρρυθμίσεις;

Πριν την μεταρρύθμιση η Αγγλική οικονομία είχε μεγάλες εθνικοποιημένες βιομηχανίες, που παρήγαγαν 12% του ΑΕΠ. Υπήρχε ένα μεγάλο κράτος πρόνοιας, κυρίως στους τομείς της υγείας και στέγασης, αλλά και με σοβαρή χρηματική υποστήριξη πολλών νοικοκυριών. Οι σχέσεις εργοδοτών και συνδικάτων ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση, κυρίως στις κρατικές βιομηχανίες, και οι απεργίες ήταν συνηθισμένο φαινόμενο. Γενικά η οικονομική δραστηριότητα ρυθμιζόταν από το κράτος, και τα εργατικά συνδικάτα ήταν πάντα αντίθετα σε μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας.

Οι μεταρρυθμίσεις της Thatcher είχαν σαν σκοπό να απαλλάξουν την χώρα από τις δυνάμεις που εμπόδιζαν την ευέλικτη αναπροσαρμογή σε νέες καταστάσεις. Σε δέκα χρόνια η χώρα άλλαξε ριζικά. Με λίγα λόγια, η κυριότερη αλλαγή ήταν η μεταφορά των μέσων της οικονομικής παραγωγής από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα.
Οι κρατικές και ημι-κρατικές βιομηχανίες πουλήθηκαν στον ιδιωτικό τομέα. Άλλες υπηρεσίες, που πατροπαράδοτα προσφέρονται από το κράτος, μεταβιβάστηκαν επίσης στον ιδιωτικό τομέα. Η χρηματική υποστήριξη άνεργων και νοικοκυριών με χαμηλά εισοδήματα ελαχιστοποιήθηκε, και η υποστήριξη του εργαζομένου, με πιο χαμηλή φορολογία και επιδόματα, αυξήθηκε. Η χρηματοδότηση προγραμμάτων υποστήριξης των ανέργων επίσης αυξήθηκε, ταυτόχρονα με την μείωση της απ’ ευθείαν χρηματικής υποστήριξης.
Σημαντική ήταν νέα νομοθεσία που αφορούσε τα εργατικά συνδικάτα, των οποίων περιόρισε τη δύναμη να ελέγχουν τις συνθήκες εργασίας, και περιόρισε ακόμα παραπάνω τις εξουσίες των γενικών γραμματέων μέσα στην οργάνωση. Οι μεταρρυθμίσεις του νόμου για τις εργατικές ενώσεις έφεραν μεγάλη αντίσταση από τους άμεσα ενδιαφερόμενους, όπως θα περίμενε κανείς. Οι διαδηλώσεις, και ακόμα και η βία, ήταν συχνά, με πρώτους τους ανθρακωρύχους και μετά το σύνολο των εργατικών δυνάμεων.
Άλλες σημαντικές μεταρρυθμίσεις ακολούθησαν στο εκπαιδευτικό σύστημα, κάνοντας το πιο ανεξάρτητο. Οι συντάξεις, που ως τότε ήταν κυρίως κρατικές, μεταφέρθηκαν στον ιδιωτικό τομέα. Τα σχολεία και νοσοκομεία αξιολογούνται συχνά με χρηματικές επιπτώσεις σε όσους δεν έχουν καλή απόδοση. Οι περιορισμοί στις απολύσεις και στις ελεύθερες συναλλαγές στις αγορές κεφαλαίων και κοινών προϊόντων αποσύρθηκαν, με αποτέλεσμα η Αγγλία, από χώρα που ήταν κάπου στο μέσο του ευρωπαϊκού μπλοκ στους δείκτες περιορισμών στις αγορές, κατέληξε στο πιο χαμηλό (πιο φιλελεύθερο) σημείο, πλησιάζοντας έτσι την Αμερική.
Το αποτέλεσμα αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν να εισέλθει η Αγγλία μετά το 1993 σε μια περίοδο σταθερής ανάπτυξης, με χαμηλά επίπεδα ανεργίας και πληθωρισμού. Χαρακτηριστικό είναι το ότι όταν η κυβέρνηση τελικά άλλαξε και πρωθυπουργός έγινε ο Tony Blair, με ένα νέο Εργατικό κόμμα, δεν άλλαξε σχεδόν καμιά από τις μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης κυβέρνησης. Αντιθέτως συνέχισε και ολοκλήρωσε το πρόγραμμα που ξεκίνησε η Thatcher, με πιο ήπιους τρόπους αλλά με την ίδια επιμονή.
Τι μας λέει αυτή η εμπειρία; Μας λέει πως ριζικές αλλαγές μπορούν να γίνουν και εκεί που φαίνονται αδύνατες, φτάνει να υπάρχει η πολιτική και κοινωνική βούληση. Και πως ριζικές μεταρρυθμίσεις χρειάζονται χρόνο, ίσως και μια δεκαετία σε μερικές περιπτώσεις. Αλλά είναι απαραίτητες.
Τι περιορισμοί υπάρχουν στις Ελληνικές αγορές;
Στην αγορά εργασίας βλέπουμε την Ελλάδα σε σημαντικά και βασικά στοιχεία να είναι πίσω από άλλες χώρες στον ΟΟΣΑ. (graph) Στην απασχόληση ανδρών η απόδοση της οικονομίας είναι ικανοποιητική. Σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη θα μπορούσε να πει κανείς κάτι παραπάνω, ότι οι άνδρες στην Ελλάδα δουλεύουν πολλές ώρες στα γραφεία και καταστήματα, και πολύ λίγο στο σπίτι. Μια πιο ισορροπημένη κατανομή χρόνου, με λιγότερες ώρες εργασίας και περισσότερη βοήθεια στο νοικοκυριό, θα ήταν καλύτερη, αλλά υπάρχουν πιο σοβαρά προβλήματα να ασχοληθεί κανείς τώρα.
Στην επίσημη απασχόληση των γυναικών η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πιο πίσω από τον μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Βρίσκεται και πολύ πίσω σε σχέση με τα κριτήρια της Λισσαβόνας. Σε σύγκριση με άλλες Ευρωπαίες (αλλά όχι με τις Ιταλίδες), οι γυναίκες στην Ελλάδα δουλεύουν περισσότερο στα νοικοκυριά, και πολύ λιγότερο στην αγορά. Αυτό πρέπει να οφείλετε σε μεγάλο βαθμό στη διαστρέβλωση της αγοράς από κανονισμούς και γραφειοκρατία, όπως θα αναπτύξω πιο κάτω.
Στην ανεργία η απόδοση δεν είναι ικανοποιητική, κυρίως μετά την κρίση του 2009, που την έχει ανεβάσει πάνω από 14%. Μόνο η Ισπανία βρίσκεται σε σαφώς χειρότερη θέση. Έχω αρκετές εισηγήσεις για τον χειρισμό του προβλήματος της ανεργίας, που θα αναπτύξω σε λίγο.
Στην ανισότητα μισθών η απόδοση δεν είναι όσο ικανοποιητική είναι στις Σκανδιναβικές χώρες, αλλά οπωσδήποτε δεν φτάνει τα επίπεδα των Αγγλοσαξονικών χωρών.
Αλλά στην ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα η χώρα μας είναι πολύ πίσω, κατέχοντας μια από τις τελευταίες θέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η κατάσταση μπορεί, και πρέπει, να βελτιωθεί. Όταν η αγορά εργασίας δεν αποδίδει, η οικονομία δεν αποδίδει μαζί της, οι διαφορές μεταξύ συντεχνιών και εργοδοτών επιδίνονται, το κράτος επεμβαίνει, και η παραγωγικότητα παρακμάζει. Το κοινό, για καλό και για κακό, κατηγορεί την κυβέρνηση, και για αντιστάθμισμα, το κράτος εμπίπτει στον πειρασμό να ανοίξει ακόμα περισσότερες θέσεις στον δημόσιο τομέα, να δανειστεί για να αυξήσει τις κοινωνικές παροχές, να δώσει αυξήσεις εκεί που δεν δικαιολογούνται, με καταστρεπτικά αποτελέσματα για τη δημοσιονομική κατάσταση. Λίγο-πολύ, από την αγορά εργασίας εξαρτώνται όλα.
Ας κοιτάξουμε μερικά από τα βασικά στοιχεία που δημοσιεύει ο ΟΟΣΑ για την Ελλάδα και τις άλλες χώρες-μέλη. Το κυριότερο μέτρο της ελευθερίας της αγοράς εργασίας, που είναι συγκρίσιμο από χώρα σε χώρα, είναι ο δείκτης της «προστασίας της απασχόλησης». Αυτός ο δείκτης μετρά πόσο δύσκολο είναι για μια επιχείρηση να απολύσει ένα εργαζόμενο αν δεν τον χρειάζεται πια. Φυσικά αυτό ισχύει μόνο για τον ιδιωτικό τομέα, αφού στον δημόσιο τομέα είναι σχεδόν αδύνατο να γίνουν απολύσεις. Εδώ βλέπουμε την Ελλάδα να είναι πολύ πίσω. Μόνο η Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Τουρκία από τα μέλη του ΟΟΣΑ έχουν συγκρίσιμους περιορισμούς, και ως πρόσφατα η Ελλάδα είχε ακόμα πιο ψηλό δείκτη. Μεταρρυθμίσεις που έγιναν το 2003 βοήθησαν μερικώς αυτή την κατάσταση.
Πολλοί μπορεί να υποστηρίζουν πως ο δείκτης προστασίας της απασχόλησης είναι κάτι το καλό, γιατί φαινομενικά ασφαλίζει τον εργαζόμενο από τον κίνδυνο να χάσει την δουλειά του. Αλλά αυτό δεν ισχύει. Όταν ο εργοδότης ξέρει πως δύσκολα θα μπορέσει να απολύσει έναν εργάτη όταν πια δεν τον χρειάζεται, δύσκολα θα ανοίξει θέση για να τον προσλάβει όταν τον χρειάζεται. Θα προτιμήσει να δουλέψει μόνος του, ή με μέλη της οικογένειας του, ή ακόμα να προσλάβει παράνομα εργάτες. Όλα αυτά πάνε ενάντια της οικονομικής προόδου. Οι δυνατότητες του επιχειρηματία σαν αυτοαπασχολούμενος, χωρίς βοήθεια,  είναι περιορισμένες. Η Ελλάδα έχει τον ψηλότερο βαθμό αυτοαπασχολούμενων στην Ευρώπη, και οπωσδήποτε οι περιορισμοί στην απόλυση εργατών είναι μια από της αιτίες.
Αν ο επιχειρηματίας στηρίζεται στην οικογένεια για εργοδότηση δεν βοηθά την ανεξάρτητη επαγγελματική ανάπτυξη των παιδιών και συζύγου του, και πολλές φορές δεν εγγράφονται κανονικά σαν υπάλληλοι, που θα έκανε δυνατή την συμμετοχή τους στις κοινωνικές ασφαλίσεις και άλλα δικαιώματα που τους προσφέρει η πολιτεία. Ξέρουμε επίσης από οικονομικές έρευνες πως χώρες που έχουν πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις, που ο γιός ή η κόρη διαδέχονται τους γονείς, δεν έχουν την ίδια απόδοση όπως χώρες που έχουν πιο ανοικτές επιχειρήσεις. Και στον τομέα της απασχόλησης μελών της οικογένειας η Ελλάδα είναι από τις πρώτες στην Ευρώπη.
Και φυσικά δεν χρειάζεται να σας πω πως η παρανομία κάνει κακό στον τόπο, και δυστυχώς και πάλι η χώρα μας είναι από τις πρώτες.
Άλλες επιπτώσεις της μεγάλης προστασίας του εργαζόμενου είναι πάνω στην εργοδότηση γυναικών και νέων. Χώρες που έχουν αυστηρό έλεγχο στις απολύσεις έχουν και χαμηλά επίπεδα απασχόλησης γυναικών και νέων. Αυτό συμβαίνει γιατί σιγά-σιγά οι άνδρες, που βρίσκονται πιο πολλά χρόνια στην ίδια θέση εργασίας παρά οι γυναίκες και νέοι, παίρνουν το δικαίωμα προστασίας. Ο εργοδότης διστάζει να ανοίξει νέες θέσεις, με προσδοκώμενα επακόλουθα για τις γυναίκες και νέους.
Ένας άλλος δείκτης επέμβασης του κράτους στην ελεύθερη αγορά είναι ο δείκτης περιορισμών στην αγορά προϊόντων. Αυτό αφορά πόσο δύσκολο είναι να ξεκινήσει κάποιος μια νέα επιχείρηση, τι ώρες επιτρέπεται στα καταστήματα να είναι ανοικτά, τι διατυπώσεις χρειάζονται κάθε χρόνο για να γίνει μια φορολογική δήλωση και ένας λογιστικός έλεγχος κλπ. Όπως βλέπουμε εδώ η Ελλάδα κατέχει την τελευταία θέση στον ΟΟΣΑ. Τέτοιας μορφής περιορισμοί στην ελεύθερη άσκηση του εμπορίου έχουν καταστρεπτικές συνέπιες για την οικονομία. Κατά πρώτο λόγο ενθαρρύνουν την παρανομία. Όταν οι γραφειοκρατικές διατυπώσεις (red tape) που χρειάζεται μια εταιρεία ή ένα κατάστημα για να δουλέψει είναι τόσο ασφυκτική, η πρώτη σκέψη του ιδιοκτήτη είναι πώς να την αποφύγει. Ενθαρρύνει την δωροδοκία. Ο δημόσιος υπάλληλος που εκδίδει τις άδειες εξασκήσεως επαγγέλματος αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την πρόοδο μιας επιχείρησης, και ο επιχειρηματίας ψάχνει πώς να επιταχύνει τη διαδικασία με φιλοδωρήματα. Δεν λέω πως αυτά τα πράγματα γίνονται στην Ελλάδα, αλλά οπωσδήποτε ο πειρασμός υπάρχει. Και φυσικά η υπερβολική γραφειοκρατία αποθαρρύνει πολλούς από του να εισέλθουν στην αγορά και να ξεκινήσουν επιχειρήσεις που θα αποδώσουν σε παραγωγή και θέσεις εργασίας.
Τι μεταρρυθμίσεις χρειάζονται για να πετύχουμε ψηλή ανταγωνιστικότητα;
Οι κρατικές παρεμβάσεις στις αγορές εργασίας, προϊόντων και υπηρεσιών έχουν σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού, διατήρηση υψηλών τιμών και υψηλών περιθωρίων κέρδους. Σαν αποτέλεσμα των πολλών περιορισμών στις ελεύθερες αγορές που συναντούμε στην Ελλάδα, έχει πέσει η ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής οικονομίας στην 26η θέση της  ΕΕ-27, δεν μπορεί η χώρα να εργοδοτήσει τους νέους και κυρίως γυναίκες, και αποθαρρύνονται οι ξένες επενδύσεις (που είναι περίπου 1% του ΑΕΠ στην Ελλάδα έναντι του 4% στην ΕΕ-27).
Η εξάλειψη του ασφυκτικού ελέγχου των αγορών από το κράτος είναι απαραίτητη και για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας και για την καταπολέμηση της παρανομίας. Δεν είναι εύκολο να απελευθερωθούν οι αγορές, γιατί υπάρχουν πολλά συμφέροντα που θα πληγούν. Σας έχω αναφέρω πιο πάνω πώς το πέτυχε η Thatcher  στην Αγγλία. Δεν συστήνω την ίδια τακτική. Αλλά ένα χρονοδιάγραμμα απελευθέρωσης για τα επόμενα 5-6 χρόνια, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, είναι απαραίτητο. Όλοι οι νόμοι που ρυθμίζουν περιθώρια κέρδους, τιμές και ελάχιστο ωρομίσθιο θα πρέπει να ακυρωθούν, και κάθε περιορισμός δημιουργίας ή λειτουργίας επιχειρήσεων να σταματήσει.  Η διεθνής ανταγωνιστικότητα ξεκινά από την επιχείρηση και την ντόπια αγορά, και χωρίς την απελευθέρωση της ντόπιας αγοράς δεν θα την πετύχουμε.
Στην περίπτωση της αγοράς εργασίας και των περιορισμών επί των εργοδοτών έχουμε εμπλουτιστεί από τις εμπειρίες των Σκανδιναβικών χωρών. Μερικά από τα συμπεράσματα ακολουθούν.
Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν ένα σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν στην αγορά εργασίας, αλλά μπορούν να επιφέρουν και μεγάλη ζημιά. Έχουμε πολλά παραδείγματα όπου οι συντεχνίες είχαν συμβάλει στην οικονομική ανάκαμψη, αλλά και παραδείγματα όπου βλάπτουν τους εργαζόμενους. Η ξεπερασμένη ιδέα, σύμφωνα με την οποία οι συντεχνίες χρειάζονται για να προστατεύσουν τους εργαζόμενους από επιθετικούς εργοδότες, που εκμεταλλεύονται τη μονοπωλιακή τους δύναμη, δεν ισχύει πλέον στη σύγχρονη κοινωνία. Σε μια ελεύθερη αγορά, τα μονοπώλια και η υπέρμετρη δύναμη των εργοδοτών ελέγχονται από τη νομοθεσία και τον διεθνή ανταγωνισμό. Οι συντεχνίες θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι συνεργάζονται με κυβερνήσεις και εργοδότες για το καλό ολόκληρης της χώρας. Είναι κοινωνικοί εταίροι, και όχι ανταγωνιστές των εργοδοτών. Η κοινωνική ευαισθητοποίηση συχνά απαιτεί να θυσιαστεί η αύξηση των μισθών για μικρό χρονικό διάστημα, και να δίνεται στους εργοδότες μεγαλύτερη ελευθερία στη αναδιάρθρωση των εταιριών τους, έστω κι αν αυτό απαιτεί μείωση των θέσεων εργασίας. Σε μια οικονομία που λειτουργεί σωστά, για κάθε εργοδότη που κλείνει μια θέση εργασίας, υπάρχει κάποιος άλλος που δημιουργεί μια καινούρια. Ο πρόεδρος Kennedy το προέβλεψε, όταν είπε, “εάν οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να εφευρίσκουν νέα μηχανήματα που εκτοπίζουν τους εργάτες από τη δουλειά τους, έχουν και το ταλέντο να βάζουν αυτούς τους εργάτες πίσω σε μια νέα δουλειά”.
Ένα δεύτερο συμπέρασμα είναι πως η κυβέρνηση έχει κι αυτή ένα σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στη σύγχρονη αγορά εργασίας. Η κυβέρνηση χρειάζεται να στηρίξει τους άνεργους μέσω ενός συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων.  Το επίδομα ανεργίας θα πρέπει να είναι αρκετά γενναιόδωρο, ούτως ώστε να μην οδηγηθούν οι άνεργοι στην φτώχεια. Αλλά ταυτόχρονα, χρειάζεται να παρέχει τα απαραίτητα κίνητρα στο άτομο για να αναζητά εργασία. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, ότι η παροχή επιδόματος ανεργίας, χωρίς την παροχή κινήτρων, επιδεινώνει το πρόβλημα της ανεργίας.

Η παροχή των σωστών κινήτρων στους ανέργους δεν είναι εύκολη. Από την έρευνα μας έχουμε μάθει ότι οι άνεργοι διατηρούν κίνητρα για αναζήτηση παραγωγικής εργασίας, όταν επιβάλλονται σε αυτούς κυρώσεις σε περίπτωση που αποτύχουν να βρουν δουλειά, μετά από ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Αυτό το διάστημα μπορεί να είναι από έξι μήνες έως ένα έτος. Σε ακραίες περιπτώσεις, η επιβολή κυρώσεων θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει και τον τερματισμό του επιδόματος ανεργίας. Αλλά, δε χρειάζεται να φτάσουμε σε αυτό το σημείο. Μια άλλη μορφή κύρωσης θα μπορούσε να είναι η συμμετοχή σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ή πρόγραμμα κατάρτισης σχετικά με την αγορά εργασίας. Για παράδειγμα, οι άνεργοι θα μπορούσαν να μάθουν πώς να κάνουν αιτήσεις για εργασία, πώς να αποκτούν νέα προσόντα και πώς να κάνουν τους εαυτούς τους πιο ελκυστικούς προς τους εργοδότες.

Οι πολιτικές που έχω περιγράψει είναι συναφείς με την πρόσφατη εισήγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πλήρη απασχόληση με αναβάθμιση των προσόντων και γνώσεων των εργαζομένων (lifelong learning). Είναι μια πολιτική με βάση της οποίας ο εργοδότης προσφέρει την εργασία όσο η επιχείρηση του το επιτρέπει και σχεδόν χωρίς περιορισμούς από το κράτος, και η κυβέρνηση αναλαμβάνει την ασφάλιση του εργαζόμενου και την εξεύρεση νέας εργασίας σε περίπτωση που ο εργαζόμενος χάσει την θέση. Η Δανία έχει δοκιμάσει πρώτη αυτό το σύστημα με μεγάλη επιτυχία. Είναι γνωστό με τον όρο flexicurity. Πιστεύω πως το σύστημα flexicurity μπορεί να βοηθήσει και τον εργοδότη και τον εργαζόμενο. Χρειάζονται πολλές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα πριν γίνει μια σωστή εισαγωγή του flexicurity, πρώτα-πρώτα με την κατάργηση περιορισμών στην απόλυση εργατών και την ταυτόχρονη εισαγωγή πιο γενναιόδωρου επιδόματος ανεργίας. Σε αργότερα στάδια οι υπόλοιπες πολιτικές που μόλις έχω περιγράψει μπορούν να ακολουθήσουν.

Συμπεράσματα

Με την διεθνοποίηση και την αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού – εξελίξεις που έγιναν πιο ραγδαίες πρόσφατα με την επέκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την πιο φιλελεύθερη οικονομική πολιτική της Κίνας και άλλων μεγάλων χωρών – αργά αλλά σταθερά οι χώρες του δυτικού κόσμου απελευθερώνουν τις αγορές τους και αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα τους. Η Ελλάδα ακόμα υστερεί και χρειάζονται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επειγόντως.

Οι μελέτες που αναγνωρίζουν τις τριβές μπορούν να μας βοηθήσουν στη σωστή επιλογή μεταρρυθμιστικής και αναπτυξιακής πολιτικής, κατά πρώτο λόγο στην αγορά εργασίας, αλλά και σε αυτή των προϊόντων και υπηρεσιών. Οι δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα είναι απαραίτητες, αλλά η χώρα δεν θα πάει μπροστά αν δεν γίνουν και οι πιο μακροπρόθεσμες και ριζικές αλλαγές της φιλελευθεροποίησης όλων των αγορών.

Η κα Ειρήνη Καραμάνου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Κύπρου από το 2005. Στο παρελθόν εργάστηκε σε Ελεγκτικό Οίκο ως Senior Auditor και σε Τραπεζικό Οργανισμό. Είναι κάτοχος Διδακτορικού στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, Μεταπτυχιακού με ειδίκευση στη Διοίκηση και στο Marketing, Πανεπιστημιακού Διπλώματος στη Λογιστική και του Επαγγελματικού Τίτλου Certified Public Accountant Αμερικής.

Με τον διορισμό της κας Καραμάνου το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας Κύπρου ενισχύεται περαιτέρω με μη εκτελεστικά ανεξάρτητα μέλη.

Την επιλογή των καλύτερων τραπεζικών οργανισμών – σε 25 χώρες – έκανε η συντακτική ομάδα του«Global Finance», σε συνεργασία με ομάδα τραπεζιτών, οικονομικών αναλυτών και άλλων στελεχών του διεθνούς χρηματοπιστωτικού τομέα. Εξετάστηκε αριθμός αντικειμενικών κριτηρίων –σε διεθνές επίπεδο– όπως ο ρυθμός αύξησης του ενεργητικού, η κερδοφορία, η γεωγραφική επέκταση, η δημιουργία στρατηγικών σχέσεων, οι νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, καθώς και ο σχεδιασμός και προσφορά καινοτόμων τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών. Επίσης, στην τελική απόφαση λήφθηκαν υπόψη οι εκτιμήσεις τραπεζικών και επενδυτικών συμβούλων και αναλυτών, καθώς και παραγόντων της ευρύτερης τραπεζικής αγοράς.

Η Τράπεζα Κύπρου, ικανοποιώντας πλήρως τα παραπάνω κριτήρια, βραβεύθηκε στην κατηγορία των Ανεπτυγμένων Αγορών του θεσμού World’s Best Banks , ως η καλύτερη τράπεζα στην κυπριακή αγορά, επιτυγχάνοντας έτσι ακόμη μία διεθνή αναγνώριση.

Το διεθνούς κύρους οικονομικό περιοδικό «Global Finance» βρίσκεται στο 24ο έτος κυκλοφορίας του, απαριθμώντας χιλιάδες αναγνώστες σε 163 χώρες.